Eylül ayının ortalarında, Beverly Hills’teki küçük bir tiyatronun içinde Snap CEO’su Evan Spiegel, kendine özgü kıyafetiyle sahneye çıktı: siyah tişört, kot pantolon ve gözden kaçırılması zor aksesuarı 2 bin 195 dolarlık Specs gözlükleri. Haziran ayında tanıtıldıklarında fazla hantal ve pahalı oldukları gerekçesiyle geniş çapta alay konusu olan bu akıllı gözlükler, hemen sosyal medyanın malzemesi haline gelmişti. 36 yaşındaki Spiegel de bunun üzerine gitti. Gelen “geri bildirimler” hakkında şaka yaptı, internet kullanıcılarına “oldukça komik meme’ler” için teşekkür etti ve konuşmayı ortadaki bariz sorunun ötesine taşımaya çalıştı: Bu gözlükler, şık güneş gözlüklerinden ziyade gaz kaçağını tamir eden birinin kullandığı kişisel koruyucu ekipmana benziyordu.
Altın günleri geride kaldı
Bu konuşma Snap’in Specs’in yalnızca pahalı bir bilim projesi ve fazla zorlama bir reklam kampanyasından ibaret olmadığını kanıtlaması gereken andı. On yılı aşkın çalışmanın ve bu çalışmalara aktarılan yaklaşık 3 milyar doların ardından şirketin, Spiegel’ın yalnızca haklı olduğunu değil, aynı zamanda iddialı rakiplerini geride bırakabileceğini de kanıtlaması gerekiyordu. Sonuçta geleceği daha önce görmüştü. Snapchat, modern sosyal medyanın oluşmasına yardımcı olmuştu; Facebook’un, paylaşımların bir türlü ortadan kaybolmadığı orta yaşlı insanların lise buluşmasına benzeyen yapısından daha rahat ve geçici bir sosyal medya biçimi. Ancak Snap’in altın günleri çoktan geride kalmış gibi görünüyor. Orta ölçekli şirket, akıllı gözlüklerde yeni bir çağ başlatmaya çalışırken Meta, Apple ve Google tarafından geride bırakılıyor. Bunların her biri görünüşte tükenmek bilmeyen nakit rezervlerine sahip trilyon dolarlık şirketler; hepsinin kendi yüksek teknolojili gözlükleri ve bunları destekleyecek yapay zeka yetkinlikleri bulunuyor.
Dolayısıyla Specs’in resmi lansmanında riskler son derece yüksekti. Her şey yolunda gidiyor gibi görünüyordu ta ki bir aksaklık yaşanana kadar. Cihazın YouTube videoları oynatma özelliğini test ederken Spiegel, Specs ürünü hakkında videolar açması için sesli bir komut verdi. Hiçbir şey olmadı. “Bu gerilim beni öldürüyor” dedi ve sorunu düzeltmeye çalıştı. Özellik yaklaşık bir dakika sonra nihayet çalışmaya başladığında bir video seçti ve başlığını yüksek sesle okudu: “AR Akıllı Gözlükler Nihayet Burada. Elveda Meta Ray-Bans.” Bunun üzerine yalnızca davetle katılım sağlanan, özenle seçilmiş kalabalıktan kahkahalar ve alkışlar yükseldi.
Meta ile olan gerilim
Canlı demolar her zaman kumardır ancak bu sahne Snap’in adeta küçük bir özeti gibiydi: iddialı teknoloji, gerçekten iyi bazı fikirler, sorgulanabilir bir uygulama ve hala şirketin ezeli rakibi Meta ve Mark Zuckerberg’le karşı karşıya olmak. İkisi arasındaki geçmiş oldukça derin: O dönemde tarihin en zengin 20’li yaşlarındaki insanı olan ve serveti yaklaşık 13 milyar dolar değerindeki Zuckerberg, 2013’te Facebook’un Snap’i 3 milyar dolar nakit karşılığında satın almasını teklif etmişti. O zamanlar 23 yaşında olan Spiegel, bu teklifi reddetti. Bu karar da yoğun biçimde mercek altına alındı. Kısa süre sonra bir dizi taklit özellik geldi: Kaybolan mesaj özelliğinin kopyası Poke, Snapchat’in son derece popüler özelliğinin kopyası Stories ve fiziksel dünyanın üzerine dijital grafikler yerleştirmeye yarayan çok sayıda artırılmış gerçeklik (AR) filtresi. Son iki özellik Instagram’ın temel unsurlarından haline geldi. Spiegel da LinkedIn profilinde kendisiyle dalga geçerek Meta’nın Ürün Başkan Yardımcısı olduğunu yazdı.
Şimdi Snap, Specs’e tamamen odaklanmışken mevcut ve eski Snap çalışanlarıyla yapılan röportajlara göre Meta hala büyük bir tehdit olarak karşılarında duruyor. Specs geliştirilirken çalışanlar şirket içinde kendi gözlük çerçevelerinin boyutunu ve kalınlığını rakip Meta Ray-Bans ile karşılaştırıyordu.
Gözlükleri kıyaslanıyor
Aslında Specs, Meta Ray-Bans’ten çok farklı bir ürün. Meta Ray-Bans, video kaydetmek, ses oynatmak ve Meta’nın yapay zeka asistanına erişmek çeşitli özellikler eklenmiş normal bir gözlük. AR gözlükleri olan Specs ise daha güçlü: Görüş alanınızın üzerine dijital bir beyaz tahta yerleştirerek hareket halindeyken projeler üzerinde beyin fırtınası yapmanıza veya bir masa yüzeyini masa oyununa dönüştürmenize olanak tanıyor. Daha iri çerçeveler, daha güçlü işlem kapasitesinin karşılığında ödenen bedel. Meta’nın 2024’te duyurduğu kendi Orion AR prototip gözlükleri ise henüz satışa çıkmadı. Aslında kamuoyu Specs’i Meta’nın cihazıyla karşılaştırırken Snap kendisini farklı bir kulvarda görmek istiyor: Apple’ın 3 bin 700 dolarlık Vision Pro’sunun peşinden gidiyor. Vision Pro, gözlükten ziyade bir gözlüğü andıran bir başlık ve üst düzey AR özelliklerinin yanı sıra sürükleyici sanal gerçeklik yetenekleri sunuyor.
Yine de tüketiciler yalnızca Specs ile Meta’nın yapay zeka gözlükleri arasındaki farkı anlamakta zorlanmakla kalmadı; şimdiye kadar Oakley ve Ray-Ban gibi tanınmış markalar altında satılan, ikonik Wayfarer modellerini de içeren Meta’nın daha ucuz gözlüklerini tercih ettiklerini gösterdiler. Nitekim Meta’nın gözlük alanındaki en büyük avantajlarından biri, dünyanın en büyük gözlük şirketi olan EssilorLuxottica ile uzun vadeli ortaklığı. Bu ortaklık Meta’ya devasa bir dağıtım ağına ve onlarca moda markasına erişim sağlıyor. Specs ise şirket içinde tasarlandı ve Spiegel, şirketin dışarıdaki gözlük veya moda markalarıyla ortaklık kurma planının olmadığını söyledi.
Dolayısıyla teknik yeteneklerdeki farklılıkların yanı sıra Meta’nın Specs karşısındaki belki de en büyük avantajı şu: İnsanlar Meta’nın gözlüklerini sokakta takarken aptal gibi göründüklerini düşünmüyor. Şirket şu ana kadar 7 milyondan fazla çift sattı. Bununla birlikte Meta’nın gözlükleri de kendi meme’lerinden nasibini aldı ve gizlice kayıt yapabilme özellikleri nedeniyle “sapık gözlükleri” olarak etiketlendi. Şirket bu imajla mücadele etmek için eylül ayında düzenlediği yıllık Connect geliştirici konferansında yalnızca ses özellikli bir versiyon duyurdu.
Specs’in haziran ayındaki tanıtımının ardından cihaz, aşırı pahalı olduğu gerekçesiyle sürekli eleştirildi. Bu tepki şaşırtıcı olmamalıydı: Projeye aşina bir kişiye göre şirket bu riski biliyordu ve tüketicilerin ürünün Meta Ray-Bans fiyatına yakın olmasını tercih ettiğinin farkındaydı. Meta Ray-Bans’in fiyatı üst modelde yaklaşık 500 dolar; yani Specs’in fiyatının yalnızca dörtte biri. Wall Street şirketin projeye bu kadar para akıtmaktan vazgeçmesini isterken — aktivist yatırımcı Irenic Capital Management’a göre yıllık yaklaşık 500 milyon dolar — Spiegel, şüphesiz Meta’nın Snap’ten sürekli özellik çalmasından da motive olarak, çalınması daha zor olan, daha derin ve daha maliyetli bir teknoloji geliştirmek istedi.
Yatırımcı tavrı
Yatırımcılar Snap’e pek iyi davranmadı. Şirketin hisseleri, 2021’de Covid sonrası yaklaşık 80 dolarlık en yüksek seviyesine ulaştıktan sonra Specs lansman etkinliğini pek önemsemeden 5 dolar civarında seyretmeye devam ediyor. Hisselerin zayıf performansı, istenmeyen bir ilgiyi üzerine çekti. Mart ayında Irenic, şirkete işten çıkarmalar ve Specs iş kolunun elden çıkarılmasını talep eden sert bir açık mektup yazdı. Irenic’in mektubundan bir ay sonra Snap, işgücünün yüzde 16’sını oluşturan yaklaşık bin kişiyi işten çıkardı. O zamandan bu yana en az birkaç kurumsal yatırımcı yatırımlarından çekildi. İkinci çeyrekte Fidelity, önceki portföyünün yaklaşık yüzde 25’ini elden çıkarırken, BlackRock ise yaklaşık yüzde 7’sini sattı.
Akıllı gözlük biriminin satışına gelince henüz bu noktada bir hareket yok. Ancak gerçekleşirse, bu durum hisse senedini yukarı çekebilir ve Snap için hala parlak bir nokta olan ana Snapchat uygulamasına odaklanılmasını sağlayabilir. Şirket, geçen çeyrekte yıllık bazda yüzde 19 artışla 1,6 milyar dolar gelir elde etti ve Snapchat, X’in tahmini 560 milyon kullanıcı sayısını aşan 970 milyon aylık kullanıcıyla hala devasa bir takipçi kitlesine sahip.
Bir zamanlar “yeni Zuckerberg” olarak görülen Spiegel, genç ve atılgan bir teknoloji devi adayıydı. Meta CEO’sunun devralma teklifini reddetmesi, şirketin Facebook ve Google gibi devlerle rekabet edebilecek bir teknoloji devi haline gelmesinin önünü açtı. Ancak dört yıl sonra nispeten başarılı bir halka arz gerçekleştirilmesine rağmen, bu hiç gerçekleşmedi. Meta ve Google, yapay zeka çağında (sırasıyla 1,8 trilyon dolar ve 4,2 trilyon dolarlık piyasa değerleriyle) stratosferik seviyelere ulaşırken, Snap’in değeri yalnızca 9,4 milyar dolar. Bir zamanlar Silikon Vadisi’nin en önde gelen dahi çocuğu ve 23 yaşında 1 milyar dolarlık servetini kendi çabalarıyla kazanan dünyanın en genç milyarderi olan Spiegel, teknoloji devleri arasına katılmak için bir sonraki adımı hiçbir zaman atamadı.
OpenAI’dan Sam Altman veya Anthropic’ten Dario Amodei gibi yeni nesil teknoloji liderleri önemli bir güç ve etki kazanırken, Snap ise yerinde saymaya devam etti ve hiçbir zaman mücadeleci bir orta ölçekli şirket olmanın ötesine geçemedi. Forbes’a konuşan Snap’tan eski bir yönetici Spiegel’in Zuckerberg’e benzetilmesine dair, “Bence bu karşılaştırma muhtemelen 10 yıl önce mantıklıydı. Ancak bir CEO olarak Mark, şu anda açıkça bambaşka bir dünyada” dedi.
Başarısızlıklarında bile Spiegel, geleceği öngörme konusunda her zaman olağanüstü bir yeteneğe sahip oldu. 2017 yılında, ByteDance’in genel merkezini ziyaret etmek üzere Pekin’e gitti. Snap, bundan birkaç ay önce halka açılmıştı ve Spiegel, büyümenin durgunluğundan dolayı hayal kırıklığına uğramıştı. Böylece, o dönem içerik başkanı Nick Bell ve ürün başkan yardımcısı Will Wu’nun da aralarında bulunduğu bir heyetle birlikte, henüz pek dikkat çekmeyen Çinli sosyal medya şirketinden bir şeyler öğrenmek amacıyla dünyanın dört bir yanını dolaştı. TikTok henüz piyasaya sürülmemişti. Ancak bu geziye aşina olan kaynakların Forbes’a aktardığına göre amaç, TikTok’un öncülü olan haber uygulaması Toutiao’nun viral olma sihrini yakalamaya çalışmaktı.
Meta’ya gelince, Snap onu hedef tahtasında tutmaya devam etse de Zuckerberg’in şirketi açıkça yoluna devam etmiş durumda. Buna bir örnek: Meta, bu yaz gençlerin sosyal medya bağımlılığıyla ilgili bir dava için (Snap, TikTok ve YouTube’un da dahil olduğu bir dava) 18 milyar dolara varan tarihi bir uzlaşma bedelini ödemeyi kabul ettiğinde, rakiplerini de kendisiyle birlikte batırmaya çalıştı.
Ulusal gazetelerde yayınlanan tam sayfa bir ilanla, Zuckerberg’in şirketi rakiplerine açık bir mektup yazarak, Meta’ya katılıp genç kullanıcılar için günlük 2 saatlik sınır ve okul saatlerinde bildirim engeli gibi yeni kısıtlamalar getirilmesi konusunda onlara çağrıda bulundu. Mektup yalnızca TikTok ve YouTube’a hitap ediyordu. Snap’tan bahsedilmedi.