Elon Musk sonunda en değerli iki şirketi SpaceX ve Tesla’nın birleşmesini desteklediğini açıkça dile getirdi. Böyle bir birleşme, şimdiye kadar girişilmiş en büyük kurumsal işlem olacak. Şimdi sıra bunu gerçekleştirmek için zamana karşı yarışta. Musk’ın bugüne kadarki en güçlü kamuoyu desteği açıklaması, art arda düzenlenen iki bilanço toplantısının ilkinde geldi. Bu açıklama, dünyanın en zengin insanının olağanüstü bir nüfuza sahip olduğu bir döneme denk geliyor. ABD Başkanı Donald Trump ile ilişkisini onaran Musk, Beyaz Saray’a yeniden erişim sağladı ve yatırımcıların yoğun ilgisinden yararlanmaya başladı. Ancak bu iki avantajın da kalıcı olacağı garanti değil.
Yakın kaynaklara göre Trump, son başkanlık döneminin ikinci yarısına yaklaşırken ve tedirgin piyasalar Musk’ın imparatorluğunun temelini oluşturan iyimserliği tehdit ederken, anlaşmanın 2027’nin ilk yarısında duyurulması ve böylece mevcut yönetim döneminde tamamlanması yönünde bir baskı bulunuyor. Bu birleşme, toplam piyasa değeri yaklaşık 3,7 trilyon dolar olan şirketleri bir araya getirecek. Ayrıca Musk’ın şirketler üzerindeki gücünü, siyasi ve finansal koşulların potansiyel olarak daha az elverişli hale gelmesinden önce pekiştirecek.
“Zamanlama hem elverişli hem kritik”
ABD’de ara seçimlere iki haftadan az zaman kaldı. Demokratların Kongre’nin iki kanadından herhangi birinde kontrolü ele geçirmesi, Musk’ı ve şirketlerini soruşturmalarla karşı karşıya bırakabilir ve görev süresinin sonuna yaklaşan, siyasi etkisi giderek azalan bir başkanın konumunu zayıflatabilir. Öte yandan, çip üreticilerinin ve yapay zeka şirketlerinin hisselerinde uzun süreli bir satış dalgası yaşanması, böylesine iddialı bir işlemi gerçekleştirmek için gereken yatırımcı desteğini zayıflatabilir. REX Financial araştırma direktörü Bill Birmingham, “Musk ve danışmanları kesinlikle bu fırsat penceresinden yararlanmak istiyor. Zamanlama hem elverişli hem de kritik” dedi.
Musk’ın desteğini açıklama biçimi, bu ölçekte bir girişim için kendine özgü rahatlığını yansıtıyordu. Birleşmeyi “iyi bir fikir” olarak nitelendirirken kendisinin süreçten çekileceğini ve ayrıntıların özel komitelere bırakılacağını söyledi. Tesla hissedarlarını ikna etmenin zor olabileceği uyarısında bulunan Musk, henüz hiçbir komitenin şartlar üzerinde uzlaşmadığını da belirtti.
Bloomberg’e konuşan kaynaklara göre zamanlama, Tesla yönetim kurulunun ayrıntıları ne zaman kabul edilebilir bulacağına bağlı olacak. SpaceX’te ise Musk oy haklarının yüzde 80’inden fazlasını kontrol ettiği için hissedar onayı daha az engel teşkil ediyor. Tesla tarafı daha karmaşık olacak; Musk şirketin hisselerinin yaklaşık yüzde 20’sine sahip. Ancak yönetim kurulu ve hissedarlar, şirketin üst yöneticisine 1 trilyon dolarlık bir ücret paketi verilmesini onaylayalı henüz bir yıl bile olmadı.
Bu haftadan önce Musk, SpaceX ile Tesla’nın birleşmeye doğru ilerlediğine dair sinyalleri daha dolaylı ama pek de üstü kapalı olmayan yollarla veriyordu. Tesla, 15 Ekim’de SpaceX ile iş birliği içinde tasarlanan bir Roadster prototipini sergiledi. Araçta, otomobilin ters çevrilmiş bir rampayı aşmasını ve üreticinin diğer araçlarının üzerinden takla atmasını sağlayan hava iticileri de bulunuyordu.
Birçok alanda iş birliği yapıyorlar
SpaceX ile Tesla’nın halihazırda ticari bağları var. Bunların en dikkat çekeni, Teksas’ta Terafab adlı bir yarı iletken fabrikası kurmak için yürüttükleri ortak çalışma. Şirketler perde arkasında, yapay zekanın ortak payda olduğu müşterek operasyonlar için giderek daha fazla hazırlık yapıyor.
Konuyu bilen bir kişinin aktardığına göre SpaceX, bu yılın başlarında yapay zeka girişimi Cursor’ı satın alma işlemini tamamlarken bazı Cursor çalışanları, Grok 4.5 modelinin kullanımı hakkında Tesla personeliyle görüştü. Kaynaklar, Tesla’nın daha sonra şirket içinde mühendislerin kodlama çalışmalarında Anthropic’in Claude modelini bırakıp Grok 4.5, Grok Bot ve Musk’ın diğer ürünlerini kullanmaları yönünde girişimde bulunduğunu belirtti.
Musk, bazı SpaceX ürünlerini test etmek için Tesla çalışanlarından da yararlandı. Kaynaklara göre haziran ayı civarında Tesla çalışanlarına X Money dijital ödeme uygulamasına erken erişim sağladı ve uygulamayı denemeleri için 100 dolarlık teşvik sundu. Kaynaklardan bazıları, SpaceX ile Tesla’nın robotların yapay zeka yeteneklerinin geliştirilmesi konusunda da iş birliği yaptığını söyledi.
Trump’la ilişkisini düzeltti
Bir yıldan biraz daha uzun süre önce Musk’ın Trump ile ilişkisi sarsılmıştı. Musk’ın imajı, Washington’da yürüttüğü sert ve yıkıcı tasarruf kampanyası nedeniyle zaten zarar görmüştü. Musk’ın ABD Hükümet Verimliliği Ofisi başkanıyken on binlerce kişinin işten çıkarılmasına ve uluslararası yardım programlarının kaldırılmasına yol açtı. Tüketicilerin Trump’a verdiği desteğe ve elinde motorlu testereyle siyaset yapan bir figür olarak benimsediği kimliğe tepki göstermesiyle Tesla’nın satışları da zarar gördü.
Trump’ın yeniden gözüne girdikten sonra Musk, seçim kampanyası etkinliklerinden uzak durup Washington’daki görünürlüğünü azaltırken cüzdanını yeniden açtı. Avustralya’nın Queensland eyaletindeki Bond Üniversitesi’nde yönetici eğitimi direktörü olan Libby Sander, “Muhtemelen ön planda ve merkezde bir rol üstlenmenin yol açtığı olumsuz sonuçları gördü. Bir adım geri çekilip ardından işine dönme konusunda oldukça bilinçli davrandı” dedi.
Musk, kendi yarattığı veya başka nedenlerle ortaya çıkan krizlerden gösteriş, teknik başarı ve finansal hedefleri bir araya getirerek sıyrılma konusunda becerikli olduğunu kanıtladı. Bu yaklaşım, yatırımcıların ilgisini canlı tutmasını sağlıyor. SpaceX, hisselerinin ilk halka arz fiyatı olan 135 doların oldukça altına gerilemesine neden olan çalkantılı piyasa başlangıcının ardından yatırımcıların yeniden beğenisini kazandı. Hisse senedi istikrarlı biçimde toparlandı ve 5 Ağustos’tan bu yana yüzde 47 yükseldi.
Morningstar analisti Nicolas Owens, “Bir anlaşma yapmak için bu hisse senedini bir ödeme aracı olarak kullanmanın harika bir zamanı. Değerleme açısından zaman baskısı söz konusu olabilir. SpaceX’in hisse fiyatı düşerse bir satın alma anlaşmasını sonuçlandırmak karmaşıklaşabilir” dedi.
Musk, zamanlamanın belirleyici olabileceğini daha önce de gösterdi. SpaceX haziran ayında halka açıldığında ve Musk dünyanın ilk trilyoneri olduğunda, yapay zeka yatırımlarının geleceğine ilişkin iyimser hava büyük ölçüde korunuyordu. Şimdiyse yapay zeka patlamasının ne kadar sürdürülebilir olduğu konusunda kaygılar artıyor. Bunun başlıca nedenlerinden biri, başlangıçta yapılması gereken devasa sermaye harcamalarının kara ve verimlilik artışlarına dönüşmesinin beklenenden daha uzun sürebileceği endişesi.
SpaceX ve Tesla’nın kendileri de yapay zekayı büyük ölçekte yaygınlaştırmanın zorluklarını ortaya koyuyor. Her iki şirketin de öngörülebilir gelecekte her çeyrekte milyarlarca dolar harcaması bekleniyor. Bu durum, elektrikli araç işi son birkaç yıldır düzenli olarak nakit üreten Tesla açısından ani bir yön değişikliği anlamına gelecek.